Açıklanamayan infertilite ne anlama gelir?

Kısa cevap

Açıklanamayan infertilite, temel inceleme bittikten sonra konan bir tanı adıdır. Yumurtlama gösterilmiştir, en az bir tüp açıktır, sperm analizi referans aralığındadır ve buna rağmen gebelik beklenen sürede olmamıştır. Etiket, “hiçbir şey yok” demek değildir. Ölçülmeyen yumurta kalitesi, döllenme ve tutunma bu sürenin içindedir. Tedavi de tek satır değildir. Yaş ve deneme süresi, bekleme ile aşılama veya tüp bebek arasındaki çizgiyi kaydırır.

Bu etiket ne zaman konur?

Süre eşiği, 35 yaş altında genellikle bir yıl, 35 yaş ve üzerinde altı aydır. ESHRE 2023 kılavuzu, çalışmaları taradığında bir yılın en sık kullanılan süre olduğunu yazar. ICMART sözlüğü de müdahale konuşulmadan önce en az on iki ay düzenli ve korumasız ilişkiyi anar. Etiket, bu süre dolmadan ve üç kapı kapanmadan konmaz.

Tanı, eksik dosyayla konmaz. Sperm tek örnekse ve o örnek de sınırdaysa, tüp hiç bakılmadıysa veya yumurtlama yalnızca takvimden tahmin edildiyse etiket erkendir. ESHRE, düzenli adette yumurtlamayı doğrulayan testi rutin önermez. Doğrulama gerekiyorsa idrarda LH, ultrason veya orta luteal progesteron kullanılabilir. NICE NG257 ise infertilite incelemesi sırasında, adet düzenli olsa bile orta luteal progesteronu önerir. Klinikte düzenli ve seyrek adeti aynı kefeye koymazsam da, “takvim düzenli, demek ki yumurtluyor” cümlesini dosya kapanışı yapmam.

Çerçevenin klinik sayfası açıklanamayan infertilite başlığındadır. İlk basamağın nerede bittiği infertilite testleri sayfasında yazılıdır.

Etiket neden yok demek midir?

Hayır. Bugünkü testler yumurtanın kromozomal kalitesini, döllenmenin vücut içinde olup olmadığını ve rahme tutunmayı ölçmez. Etiket, görünür bir tıkanıklık veya sayı düşüklüğü bulunamadı demektir. Gizli bir neden olmadığı demek değildir. Testler temiz diye sorun psikolojiktir de denmez. Bu cümle ne doğrudur ne işe yarar.

Yaş, etiketin dışında önemini kaybetmez. ESHRE kılavuzunun tartıştığı bir model, iki yıllık düzenli denemeden sonra açıklanamayan etiketinin yanlış pozitif oranını 35 yaş altında yaklaşık yüzde 10, 40 yaş üzerinde yaklaşık yüzde 80 diye hesaplar. Model bir kişiye tanı koymaz. Gösterdiği şey başkadır: ileri yaşta “neden bulunamadı” demek, çoğu zaman yumurta kalitesinin teste girmemesidir. Kırk yaş, otuz yaş gibi okunmaz.

ESHRE, düzenli adette yumurtalık rezervi testini nedeni bulmak veya 6–12 aydaki kendiliğinden gebeliği öngörmek için gerekli saymaz. NICE NG257 de AMH’yi kendiliğinden gebeliğin öngörücüsü olarak kullanmaz. Rezerv, tedavi kapısı konuşulurken masaya gelir. Etiketin kendisini koymaz veya silmez.

Ek test tanıyı büyütür mü?

Çoğu zaman büyütmez. ESHRE, açıklanamayan infertilitede şunları rutin önermez:

• Tanı için laparoskopi
• Semen analizi normal ise sperm DNA fragmantasyonu, antisperm antikoru ve erkek hormon paneli
• Trombofili taraması
• Çölyak dışı otoimmün panel ve tiroit antikoru
• Postkoital test

Rahim için önce ultrason, tercihen üç boyutlu ultrason önerilir. Ultrason normalse boşluk için ek inceleme rutin değildir. Laparoskopi, şiddetli ağrı veya ultrasonda çikolata kisti varsa ayrıca gündeme gelebilir. Merak için her çifte ameliyat açılmaz. NICE, çölyak hastalığı kılavuzuna gönderme yaparak açıklanamayan subfertilitede serolojik testi düşünülebilir der. Bu, her çifte geniş bir immün panel yazıldığı anlamına gelmez.

Etiket tedavi vaadi değildir?

Beklemeye devam etmek, yumurtlama uyarımı ile aşılama veya tüp bebek seçenek olabilir. Hangisinin konuşulacağı yaşa, süreye ve daha önce gebelik olup olmadığına bağlıdır. Hiçbiri gebeliği garanti etmez.

İki kılavuz aynı sırayı kelimesi kelimesine yazmaz. ESHRE 2023, yumurtlama uyarımı ile aşılamayı ilk basamak tedavi olarak önerir. Kanıtın büyük bölümü düşük veya çok düşük kalitededir. Öneri, bu yüzden her çifte aynı ay uygulanacak bir emir değildir. Kılavuz, aktif tedaviye başlama kararının prognoza dayanmasını iyi uygulama noktası sayar. Tüp bebeği, uyarımla aşılamanın önüne rutin koymaz. Tüp bebek kararının yaş, infertilite süresi, önceki tedavi ve önceki gebelikle kişiselleştirilmesini bekler. Açıklanamayan çiftte ICSI’yi klasik tüp bebeğin önüne de koymaz.

NICE NG257 başka bir çerçeve çizer. Açıklanamayan infertilitede, düzenli ilişkisi olan kişilere tedavi öncesi toplam iki yıl denemeyi söyler. Tek başına yumurtlama uyarıını önermez. İki yıl dolduğunda, tüp bebekten önce gonadotropinle en fazla dört aşılama döngüsünün konuşulmasını veya tüp bebek sunulmasını söyler. Bu iki yıl, NHS erişim mantığıdır. Otuz sekiz yaşında ve süresi zaten uzun bir çifte klinikte aynen kopyalanmaz. ESHRE’nin prognoz cümlesi burada devreye girer. Yirmi sekiz yaşında, rezervi yerinde, denemesi yeni tamamlanmış bir çift ile otuz sekiz yaşında iki yıldır deneyen bir çift aynı satırda durmaz.

Çoğul gebelik ve aşırı uyarım, gonadotropinle aşılamada gerçek risklerdir. ESHRE, gonadotropinin ancak düşük doz ve yakın izlemle kullanılmasını söyler. “Biraz ilaç, daha çabuk gebelik” cümlesi bu izlemin yerine geçmez.

Ne zaman değerlendirme?

Etiket, ancak standart iş bittikten sonra işe yarar. Bitmeden konursa sonraki tedaviyi yanlış yere oturtur. Bittikten sonra da sonsuz bekleme anlamına gelmez. Genç çiftte kısa bir bekleme konuşulabilir. Aynı cümle, yaşı ilerleyen veya süresi uzayan çifte kopyalanmaz. Düşük veya dış gebelik, NICE’a göre bu süreyi başa sardırmaz. Kayıp, deneme takvimini sıfırlamak için kullanılmaz.

Kısaca: açıklanamayan infertilite bir yokluk değildir. Ölçülen üç şeyin beklenen sürede gebeliği getirmediğinin adıdır. Sonraki cümleyi yaş ve süre kurar. Panel değil.

Kaynaklar

1. ESHRE Guideline Group on Unexplained Infertility. Evidence-based guideline: unexplained infertility. Human Reproduction, 2023.
2. NICE. Fertility problems: assessment and treatment (NG257). 2026.
3. Practice Committee of ASRM. Evidence-based treatments for couples with unexplained infertility: a guideline. Fertility and Sterility, 2020.
4. Zegers-Hochschild F ve ark. The International Glossary on Infertility and Fertility Care, 2017. Human Reproduction, 2017.

Tıbbi uyarı

Bu sitedeki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene, tanı veya tedavinin yerini tutmaz. Kişisel durumunuz için hekiminize danışın.