Gebelikte Tarama Testleri
Tarama testleri, bebekte bazı kromozom farklılıkları ve yapısal bozuklukların olasılığını ölçer. Tanı koymaz. İkili test, NIPT, ayrıntılı ultrason ve şeker taraması ayrı sorulara bakar.
Son tıbbi değerlendirme: 01.10.2026
İlk yayın: 01.10.2026
Revizyon geçmişi: 01.10.2026, ilk yayın ve tıbbi değerlendirme.
Gebelikte tarama testleri, bebekte bazı kromozom farklılıkları ve yapısal bozuklukların olasılığını ölçer. İkili test 11–13. haftada, ayrıntılı ultrason 18–22. haftada yapılır. NIPT anneden alınan bir kan testidir ve tanı koymaz. Yüksek olasılık, amniyosentez veya koryon villus örneklemesiyle doğrulanır. Şeker taraması ise 24–28. haftada annenin metabolizmasına bakar.
Nasıl değerlendirilir?
Tarama konuşmasını, testin neyi sorduğunu söyleyerek açarız. İkili test ve NIPT kromozom olasılığına bakar. Ayrıntılı ultrason organ yapısına bakar. Şeker yüklemesi anneye bakar. Üçü birbirinin yerine konmaz.
Yüksek olasılık bir tanı değildir. Sonucu, yaşınız, ultrason ve hangi sorunun tarandığı ile birlikte okuruz. Tanısal teste geçilip geçilmeyeceği, kayıp riski ve sizin neyi bilmek istediğiniz aynı masada durur. Testi yaptırmamak da kayda geçen bir karardır.
Tarama ile tanı aynı şey değildir
Tarama, hastalığı olanları daha sık, olmayanları daha seyrek işaretler. Bir grup kadın yanlış alarm alır. Bir grupta da sorun varken test sakin çıkar. Bu, testin bozuk olduğu anlamına gelmez. Taramanın tanımı budur.
Tanısal test, plasenta veya bebeği çevreleyen sıvıdan kromozom incelemesidir. Koryon villus örneklemesi genellikle 10–13. haftalarda, amniyosentez 15. haftadan sonra yapılır. Akolekar ve arkadaşlarının derlemesi, işleme bağlı ek kayıp riskini amniyosentez için yaklaşık binde bir, koryon villus örneklemesi için biraz üzerinde bulmuştur. Karar, bu sayıyla ve yapan merkezin deneyimiyle konuşulur.
Birinci trimester: ikili test
İkili test, 11 hafta 0 gün ile 13 hafta 6 gün arasında yapılır. Ultrasonda ense saydamlığı ölçülür. Anneden alınan kanda serbest beta-hCG ve PAPP-A bakılır. Yaş ile birleştirilen sonuç, başta Down sendromu olmak üzere bazı kromozom farklılıkları için bir olasılık verir.
Pencere dardır. Erken veya geç kalındığında ense ölçümü anlamlı olmaktan çıkar. Birinci trimester taraması yapıldıysa, ikinci trimester serum testi rutin olarak üstüne eklenmez. Pencere kaçtıysa 15–20. haftalarda dörtlü test alternatif olabilir. ISUOG, birinci trimester ultrasonunda çoğul gebelik ve bazı yapısal bulguların da aranmasını ister.
NIPT neyi söyler, neyi söylemez?
NIPT, anneden alınan kanda bebeğe ait DNA parçalarına bakar. Onuncu haftadan itibaren yapılabilir. Down sendromu için tarama gücü ikili testten yüksektir. Yine de pozitif sonuç tanı değildir. Doğrulama, koryon villus örneklemesi veya amniyosentezle yapılır.
NIPT, ayrıntılı ultrasonun yerini tutmaz. Nadir trizomilerde gücü düşer. Düşük fetal fraksiyon, özellikle yüksek kilo ve çok erken çekimde, sonuç çıkmamasına yol açabilir. Sonuç çıkmaması da bir bilgidir ve yeniden test ya da başka bir tarama konuşulur. ACOG, NIPT seçeneğini yaştan bağımsız tartışır.
Ayrıntılı ultrason ve ikinci yarı
Ayrıntılı ultrason 18–22. haftalarda yapılır. ISUOG kılavuzu, bu bakıda baş, beyin, yüz, omurga, kalp, karın, böbrek, uzuvlar ve plasentanın sistemli taranmasını tanımlar. Normal ultrason, her genetik hastalığı dışlamaz. Kromozom taramasının yerine de geçmez.
Şeker taraması 24–28. haftadadır ve bebeğin kromozomuna bakmaz. Yükleme testi merkeze göre değişir. Sonucu hekim yorumlar. Grup B streptokok taraması ise 36. hafta ile 37. haftanın sonu arasındadır ve doğum sırasındaki antibiyotik kararını etkiler. Bu da bir kromozom testi değildir.
Sık karıştırılan nokta
Yüksek riskli tarama sonucu, bebeğin hasta olduğu anlamına gelmez. Düşük riskli sonuç da bebeğin her açıdan sağlıklı olduğunu göstermez. Tarama, seçilmiş sorulara olasılık verir. Yapısal bakı ayrı bir sorudur.
İkili test ile NIPT yan yana yaptırıp iki sayıyı toplamak da doğru bir okuma değildir. Hangi testin soruyu yanıtladığı baştan seçilir. İkisi birden, ancak ilki yetersiz kaldığında veya farklı bir soru sorulduğunda anlam kazanır.
Kimler için değerlendirilir?
Üç test, üç soru
Aynı gebelikte üç bakı yapılır. Biri ötekinin yerine geçmez.
| Konu | Neye bakar | Ne değildir |
|---|---|---|
| İkili test | Kromozom olasılığı, 11–14. hafta | Tanı koymaz |
| NIPT | Anneden alınan kanda DNA taraması | Ultrasonun yerini tutmaz |
| Amniyosentez | Bebeğin sıvısından kromozom tanısı | Bir tarama testi değildir |
Tarama takvimi
Ense kalınlığı ve iki kan belirteci
Pencere kaçarsa test anlamsızlaşır. Sonuç bir olasılıktır. Yüksek olasılıkta tanısal seçenek konuşulur.
Hücre dışı DNA taraması
Down sendromu için gücü yüksektir, tanı değildir. Sonuç çıkmazsa bunun nedeni ayrıca değerlendirilir.
Organların yapısal taraması
Kalp, beyin, omurga ve diğer organlar sistemli bakılır. Normal rapor, genetik taramayı silmez.
Annenin glukoz yanıtı
Bebeğin kromozomuna bakmaz. Risk varsa tarama daha erken öne alınabilir. Yorum, kullanılan teste göre yapılır.
Riskler ve dikkat edilmesi gerekenler
Tanısal girişimlerin işleme bağlı kayıp riski, güncel derlemelerde eskiden söylenen oranların altındadır. Sıfır değildir. Karar, bu risk ile öğrenmek istediğiniz bilgi yan yana konarak verilir.
Taramayı reddetmek de olanaklıdır. Red, izlemin bittiği anlamına gelmez. Büyüme, tansiyon ve ayrıntılı ultrason ayrı başlıklardır. Tercih, sonuç çıktıktan sonra değil, test istenmeden önce konuşulur.
Sık sorulan sorular
İkili test pozitif çıkarsa bebek hasta mıdır?
Hayır. Pozitif, seçilmiş bir eşiğin aşıldığı anlamına gelir. Gebeliklerin bir bölümünde bebek sağlıklıdır. Doğrulama, isterseniz tanısal testle yapılır.
NIPT hangi haftada yapılır?
Onuncu haftadan itibaren yapılabilir. Daha erken çekimde fetal fraksiyon yetersiz kalabilir ve sonuç çıkmayabilir. Test bir taramadır, amniyosentez değildir.
Ayrıntılı ultrason her hastalığı gösterir mi?
Hayır. Birçok yapısal farklılığı gösterir, her genetik durumu göstermez. Kromozom taramasının yerine de geçmez. İkisi birlikte okunur.
Şeker testi bebeğin zekasına mı bakar?
Hayır. 24–28. haftadaki yükleme, annenin gebelik şekeri açısından taranmasıdır. Bebeğin kromozomuyla ilgili değildir. Sonucu hekim yorumlar.
Kaynaklar
- ACOG. Practice Bulletin No. 226: Screening for Fetal Chromosomal Abnormalities. Obstetrics & Gynecology, 2020.
- ISUOG. Practice Guidelines (updated): performance of the routine mid-trimester fetal ultrasound scan. Ultrasound in Obstetrics & Gynecology, 2022.
- NICE. Antenatal care (NG201). 2021.
- Akolekar R ve ark. Procedure-related risk of miscarriage following amniocentesis and chorionic villus sampling. Ultrasound in Obstetrics & Gynecology, 2015.
Bu sayfa genel bilgilendirmedir. Tanı ve tedavi kararı muayene, görüntüleme ve güncel kılavuzlarla verilir; buradaki anlatım onun yerini tutmaz.