Erken Yumurtalık Yetmezliği
Erken yumurtalık yetmezliği, 40 yaşından önce adetin bozulması ve yumurtalık hormonlarının düşmesidir. Bu sayfa tanının nasıl konduğunu, düşük AMH’den neden ayrı durduğunu ve gebelik ile hormon tedavisinin nasıl konuşulduğunu anlatır.
Son tıbbi değerlendirme: 01.10.2026
İlk yayın: 01.10.2026
Revizyon geçmişi: 01.10.2026, ilk yayın ve tıbbi değerlendirme.
Erken yumurtalık yetmezliği, 40 yaşından önce en az dört ay süren adet bozukluğu ve dört hafta arayla iki kez 25 IU/L üzerinde FSH ile konur. AMH genellikle düşüktür ama tanı ölçütü değildir. Düzenli adetli düşük AMH bu tanı değildir. Kendiliğinden gebelik seyrek de olsa mümkündür; kendi yumurtasıyla tüp bebeğin verimi düşüktür.
Nasıl değerlendirilir?
İlk görüşmede adetin ne zaman seyreklediği veya kesildiği, sıcak basması, önceki kemoterapi, radyoterapi, yumurtalık ameliyatı ve ailede erken menopoz aynı notta durur. Tek bir AMH ile bu tanıyı koymam.
FSH, erken foliküler günde ya da adet yoksa rastgele bir günde, dört hafta arayla iki kez bakılır. Eşik 25 IU/L’dir. Bir kez yüksek çıkması yetmez. Tiroid ve prolaktin, benzer adet bozukluğunu ayırmak için aynı dönemde istenebilir.
Erken yumurtalık yetmezliği ne demektir?
Erken yumurtalık yetmezliği, yumurtalık işlevinin 40 yaşından önce belirgin azalmasıdır. ESHRE bunu premature ovarian insufficiency olarak adlandırır. Yaklaşık her yüz kadından birinde görülür. Adet seyrekleşir veya kesilir. Östrojen düşer, FSH yükselir.
Bu tablo erken menopozla aynı cümle değildir. Menopoz, adetin kalıcı kesilmesidir. Yetmezlikte yumurtalık zaman zaman çalışabilir. Bu yüzden “tükendi” demek tanıyı olduğundan kapalı gösterir. İşlev azalmıştır, her ay sıfırlanmış değildir.
Tanı nasıl konur?
İki ölçüt birlikte aranır. Birincisi, 40 yaşından önce en az dört ay süren oligomenore veya amenoredir. İkincisi, en az dört hafta arayla iki kez 25 IU/L üzerinde bulunan FSH’dir. ESHRE 2016 kılavuzu bu eşiği koyar, 2024 güncellemesi de tanı çerçevesini korur.
AMH çoğu zaman çok düşüktür. Yine de tanı listesinde tek başına yer almaz. Ultrason da destek verir, ölçütlerin yerine geçmez. Bir kez yüksek FSH, stres, yanlış gün veya başka bir hormon bozukluğu olabilir. Tekrar kapanmadan ad yazılmaz.
Nedenleri nelerdir?
Çoğu kadında neden bulunamaz. Bulunanlar arasında genetik nedenler vardır. Turner mozaisizmi ve FMR1 premutasyonu bunlardandır. Otoimmün hastalık, özellikle adrenal ve tiroid, birlikte görülebilir. Kemoterapi, radyoterapi ve yumurtalık cerrahisi de havuzu azaltır.
Neden aramak, herkese aynı paneli açmak değildir. Çok genç yaş, hiç adet görmemiş olmak veya aile öyküsü varsa karyotip ve FMR1 konuşulur. Bu testler sayfada sipariş listesi değildir. Sonuç, ailenin genetik danışmanlığını da değiştirebilir.
Düşük AMH ve hipotalamik amenoreden farkı
Düzenli adet gören bir kadının düşük AMH’si bu tanı değildir. Yumurtlama sürüyorsa FSH genellikle bu eşiğin altında kalır. İki tablo aynı aceleyle aynı tedaviyi açmaz. Düşük AMH sayfası o ayrımı ayrıca anlatır.
Hipotalamik amenorede de adet kesilir. Ayrım FSH’dedir. Aşırı egzersiz, düşük kilo veya stres zeminde FSH düşük ya da normaldir. Yetmezlikte FSH yüksektir. Düşük FSH’ye östrojen vermek ile yüksek FSH’ye hormon tedavisi başlamak aynı karar değildir.
Gebelik mümkün müdür?
Evet, seyrek de olsa kendiliğinden gebelik olabilir. Yumurtalık aralıklı çalışabildiği için gebelik istenmiyorsa korunma ayrıca konuşulur. İsteniyorsa beklemenin süresi gerçekçi kurulur. Oranlar yüzde beş civarında anılır. Bu bir vaat değildir.
Kendi yumurtasıyla tüp bebeğin verimi düşüktür. Çünkü toplanacak folikül çoğu zaman azdır veya hiç büyümez. En etkili yol, birçok kadında donör yumurtasıdır. Bu cümle ilk görüşmenin açılışı değildir. Tanı iki FSH ile oturduktan ve çiftin takvimi konuşulduktan sonra gelir.
Hormon tedavisi neden gündeme gelir?
Östrojen eksikliği sıcak basması, uyku, vajinal kuruluk, kemik yoğunluğu ve kardiyovasküler risk ile ilişkilidir. ESHRE, kontrendikasyon yoksa hormon tedavisinin ortalama menopoz yaşına kadar konuşulmasını önerir. Bu sayfa doz ve ilaç adı yazmaz.
Tedavi bir doğum kontrol hapını rastgele başlatmak da değildir. Rahmi olan kadında östrojen progesteronla birlikte düşünülür. Meme, pıhtı ve migren öyküsü kararı değiştirir. Kemik ölçümü ve tiroid, aynı yılın içinde planlanabilir. Reçete muayene odasında kalır.
Sık karıştırılan nokta
Tek düşük AMH ile “erken menopoza girdiniz” demek tanıyı bozar. Adet düzenliyse ve FSH bu eşiği iki kez geçmemişse yetmezlik yazılmaz. Tersine, adeti kesilmiş bir kadında yalnızca AMH bakıp FSH istememek de tanıyı geciktirir.
Bir diğer karışıklık, hormon tedavisini gebe kalma tedavisi sanmaktır. Hormon tedavisi kemik ve belirtiler içindir. Yumurtlamayı geri getirme vaadi değildir. Gebelik kapısı ayrı konuşulur.
Kimler için değerlendirilir?
Üç tablo nasıl ayrılır?
Ayrım tek bir kanla kapanmaz. Adet düzeni ve FSH, düşük AMH’yi yetmezlikten ve hipotalamik kesilmeden ayırır.
| Konu | Düzenli adet, düşük AMH | Erken yumurtalık yetmezliği |
|---|---|---|
| Adet | Genellikle sürer | En az dört aydır bozuk veya yok |
| FSH | Çoğu zaman eşikte değildir | İki kez 25 IU/L üzerinde |
| Hormon tedavisi | Bu tablo tek başına açmaz | Kontrendikasyon yoksa gündeme gelir |
Tanı nasıl ilerler?
Adetin değiştiği ay yazılır.
Son düzenli adet, sıcak basması, kemoterapi, cerrahi ve aile öyküsü sorulur. Gebelik isteği olup olmadığı da aynı gün konuşulur. İstenmiyorsa korunma, aralıklı yumurtlama sürdüğü için atlanmaz.
Tek değer tanı değildir.
Adet varsa erken foliküler günde, yoksa rastgele bir günde FSH ve estradiol bakılır. Tiroid ve prolaktin benzer kesilmeyi ayırır. AMH destek olabilir, eşiğin yerine geçmez.
Dört hafta sonra yinelenir.
İkinci değer de 25 IU/L üzerindeyse ve adet bozukluğu dört ayı doldurmuşsa tanı oturur. Biri yüksek biri değilse ad hemen yazılmaz. Ölçüm ve öykü yeniden okunur.
Herkese aynı genetik panel açılmaz.
Çok genç yaş, primer amenore veya aile öyküsü varsa karyotip ve FMR1 konuşulur. Otoimmün başlık, eşlik eden belirti varsa eklenir. Panel, kapsamlı görünmek için genişletilmez.
Belirti tedavisi ve gebelik ayrıdır.
Hormon tedavisi kemik ve şikayetler için konuşulur. Gebelik isteği varsa kendi yumurtasıyla tüp bebeğin verimi dürüstçe söylenir. Donör yumurtası, bu cümle anlaşıldıktan sonra bir seçenek olarak durur.
Riskler ve dikkat edilmesi gerekenler
Tanı konmuş bir kadında östrojensiz yıllar, kemik yoğunluğunu ve kardiyovasküler riski etkiler. Hormon tedavisini kontrendikasyon yokken yıllarca ertelemek bu riski büyütür. Tedavi yine de herkese aynı hap değildir. Pıhtı, migren ve meme öyküsü dozu ve yolu değiştirir.
Gebelik istenmediği halde korunmamak da risktir. Aralıklı yumurtlama sürdüğü için plansız gebelik görülebilir. İstenen gebelikte ise aylarca kendi yumurtasıyla sonuçsuz tüp bebek denemek, zamanı ve beklenen verimi konuşmadan açılmamalıdır.
Sık sorulan sorular
40 yaşından önce adetim kesildiyse menopoza girdim mi?
Tek başına hayır. Dört ayı bulan bozukluk ve iki kez yüksek FSH aranır. Bir kez kesilen adet, gebelik, tiroid veya stres de olabilir. Ölçüm kapanmadan ad yazılmaz.
AMH çok düşükse tanı için yeter mi?
Hayır. AMH destekler, ölçüt değildir. Tanı adet öyküsü ve tekrarlayan FSH ile konur. Düzenli adette çok düşük AMH bu hastalığın adı değildir.
Hormon tedavisi gebe kalmamı sağlar mı?
Hayır. Hormon tedavisi sıcak basması, kemik ve östrojen eksikliğinin diğer etkileri içindir. Yumurtlamayı geri getirme programı değildir.
Gebe kalabilir miyim?
Seyrek de olsa kendiliğinden gebelik olabilir. Kendi yumurtasıyla tüp bebeğin verimi düşüktür. En etkili seçenek çoğu kadında donör yumurtasıdır. Karar, iki FSH oturduktan sonra konuşulur.
Kaynaklar
- The ESHRE Guideline Group on POI. ESHRE guideline: management of women with premature ovarian insufficiency. 2016; güncelleme 2024.
- Practice Committee of the American Society for Reproductive Medicine. Testing and interpreting measures of ovarian reserve: a committee opinion. Fertility and Sterility, 2020.
Bu sayfa genel bilgilendirmedir. Sizin değerlendirmenizin kararı muayene, laboratuvar notu ve güncel kılavuzlarla verilir; buradaki anlatım onun yerini tutmaz.