Menopoz
Menopoz, son adetten sonra on iki ayın geçmiş olmasıdır. Öncesindeki yıllar perimenopozdur; adet düzensizleşir, sıcak basması ve uyku bozulabilir. Kırk beş yaşın üzerinde tipik yakınmada tanı için FSH şart değildir.
Son tıbbi değerlendirme: 01.10.2026
İlk yayın: 01.10.2026
Revizyon geçmişi: 01.10.2026, ilk yayın ve tıbbi değerlendirme.
Menopoz, son adet kanamasının üzerinden on iki ay geçmesidir. Ortalama yaş elli bir civarındadır. Kırk beş yaşından sonra sıcak basması ve düzensiz adet varsa tanı, çoğu zaman FSH beklenmeden konur. Kırk yaşın altında adetin durması erken yumurtalık yetmezliğidir ve ayrı incelenir. Hormon tedavisi yakınması olan sağlıklı kadında konuşulur; herkese otomatik başlanmaz.
Nasıl değerlendirilir?
Sıcak basmasını tek başına menopoz ilan etmeyiz. Tiroid, ilaçlar ve adet takvimi aynı görüşmede durur. Kırk beşin üzerinde tipik yakınmada NICE, tanı için rutin FSH önermez. Kırkın altında ise FSH ve rezerv konuşulmadan beklemek doğru değildir.
Hormon tedavisi, yakınmanın yaşamı ne kadar kestiğine ve kişisel risklere göre yazılır. Meme, pıhtı ve migren öyküsü dozu ve yolu değiştirir. Tedavi bir gençlik vaadi değil, sıcak basması, uyku ve vajinal kuruluk için bir seçenektir.
Perimenopoz ile menopoz aynı şey değildir
Perimenopoz, döngülerin uzayıp kısaldığı ve yakınmaların başladığı geçiş yıllarıdır. Bu dönemde gebelik hâlâ mümkündür. Menopoz ise geriye dönük konur: son adetten on iki ay geçmişse ve başka bir neden yoksa. Ortalama yaş elli bir dolayındadır; kırk beş ile elli beş arası beklenen dağılımdır.
Kırk beşten önce menopoz erken sayılır. Kırk yaşın altında yumurtalık fonksiyonunun kaybı prematür ovaryen yetmezliktir. Bu tablo sıradan menopoz gibi izlenmez; kemik, kalp ve gebelik ihtimali ayrıca konuşulur. Düşük AMH, genç kadında menopoz tanısı koydurmaz.
Yakınmalar
Sıcak basması, gece terlemesi, uyku bölünmesi, ruh halinde değişme ve eklem ağrısı sıktır. Vajinal kuruluk, ilişki sırasında ağrı ve tekrarlayan idrar yakınması genitoüriner sendromun parçasıdır ve sıcak basması geçse de sürebilir.
Her kadında her belirti olmaz. Yakınması olmayan kadına yalnızca yaş geldi diye hormon başlanmaz. Kanama düzeni bozulmuşsa menopoz geçişi tek açıklama kabul edilmeden miyom, polip ve rahim içi ayrıca düşünülür.
Tanı için hangi test gerekir?
NICE, kırk beş yaş ve üzerinde vazomotor yakınma ve adet değişikliği varsa FSH’yi rutin istemez. Tanı kliniktir. Hormonlu doğum kontrolü kullanırken FSH yanıltıcıdır; hap kesilmeden menopoz ilan edilmez.
Kırk ile kırk beş arasında FSH düşünülebilir. Kırkın altında ise FSH’nin en az dört hafta arayla yükselmesi ve gebeliğin dışlanması gerekir. AMH bu tanının tek kapısı değildir.
Hormon tedavisi kimde konuşulur?
Sıcak basması ve gece terlemesi için en etkili tedavi sistemik hormon tedavisidir. Rahmi duran kadında östrojen tek başına verilmez; progestojen rahim içini korur. Rahmi alınmış kadında çoğu zaman yalnız östrojen yeter. Vajinal kurulukta düşük doz lokal östrojen, sistemik tedavi istenmese de kullanılabilir.
NAMS 2022, altmış yaşın altında veya menopozun ilk on yılında başlanan tedavide yarar-risk dengesinin birçok sağlıklı kadında olumlu olduğunu söyler. Meme kanseri, pıhtı, inme ve karaciğer hastalığı bu dengeyi değiştirir. Süre, en düşük etkili dozla ve yıllık gözden geçirmeyle kurulur. Bitkisel ürünler aynı kanıt düzeyinin yerine konmaz.
Sık karıştırılan nokta
Menopoz gebeliği hemen imkansız kılmaz. Perimenopozda yumurtlama düzensiz de olsa sürebilir. Doğum kontrolü, on iki ay adet görülene kadar ayrıca konuşulur. Tüp bebekte kullanılan düşük AMH ise menopoz tanısı değildir.
Hormon tedavisi kilo yaptıran veya yaşlanmayı durduran bir kür değildir. Meme kanseri riski, kombine tedavide küçük bir artış olarak anlatılır ve bırakılınca geriler. Bu konuşma kişinin kendi riskiyle yapılır, genel bir yasakla değil.
Kimler için değerlendirilir?
Geçiş ve erken yetmezlik
Yaş, tanının laboratuvarını ve tedavinin süresini değiştirir.
| Konu | 45 yaş ve sonrası | 40 yaşın altı |
|---|---|---|
| Tanı | Klinik, rutin FSH gerekmez | Yükselmiş FSH, tekrar ve ayırıcı tanı |
| Ad | Perimenopoz veya menopoz | Prematür ovaryen yetmezlik |
| Hormon | Yakınma varsa konuşulur | Kemik ve kalp için çoğu zaman önerilir |
Görüşmede ne konuşulur?
Son adet ve döngü değişimi
On iki ayın dolup dolmadığı ve ara kanama ayrı yazılır. Menopoz sonrası her kanama yeniden incelenir.
Sıcak basması, uyku, vajinal kuruluk
Tedavi, ölçülen bir hormon değerine değil, yakınmanın şiddetine göre kurulur.
Meme, pıhtı, migren, karaciğer
Hormonun yolu ve dozu bu öyküyle seçilir. Kontrendikasyon varsa hormon dışı seçenekler konuşulur.
Yılda bir doz ve süre
Meme taraması ve kanama düzeni tedaviden bağımsız sürer. Yarar kalktıysa doz azaltılır veya kesilir.
Riskler ve dikkat edilmesi gerekenler
Rahmi duran kadında yalnız östrojen, rahim içi kalınlaşma ve kanser riskini artırır. Progestojen bu yüzden eklenir. Menopoz sonrası kanama, hormon kullanılıyor olsa da aynı hafta içinde incelenir.
Kombine hormon tedavisinin meme kanseri riskindeki artışı küçük ama gerçektir ve kişisel riskle anlatılır. Pıhtı öyküsü, hap yolunu değiştirebilir. Bitkisel ürünler risksiz kabul edilmez.
Sık sorulan sorular
Menopozda gebe kalınır mı?
On iki ay adet görülmedikten sonra doğal gebelik beklenmez. Perimenopozda ise yumurtlama sürebilir. Bu geçişte gebelik istenmiyorsa korunma bırakılmaz.
Hormon tedavisi ne kadar sürer?
Sabit bir yıl yoktur. Yakınma sürdükçe ve risk uygunsa devam edilebilir. Her yıl doz, yol ve sürenin hâlâ gerekli olup olmadığı gözden geçirilir.
Vajinal östrojen meme riskini artırır mı?
Düşük doz lokal östrojen sistemik tedaviyle aynı risk tablosuna konmaz. Yine de meme kanseri tedavisi gören kadında karar onkolojiyle birlikte verilir.
AMH menopoz zamanını söyler mi?
Rezerv hakkında fikir verir, menopoz yılını tek başına kestirmez. Genç kadında düşük AMH, adetin durduğu anlamına gelmez.
Kaynaklar
- NICE. Menopause: diagnosis and management (NG23). 2015, güncelleme 2024.
- The 2022 hormone therapy position statement of The North American Menopause Society. Menopause, 2022.
- Munro MG ve ark. The two FIGO systems for normal and abnormal uterine bleeding symptoms and classification of causes: 2018 revisions. International Journal of Gynecology & Obstetrics, 2018.
Bu sayfa genel bilgilendirmedir. Tanı ve tedavi kararı muayene, görüntüleme ve güncel kılavuzlarla verilir; buradaki anlatım onun yerini tutmaz.