Aşılama (IUI)
Aşılama, hazırlanmış spermin yumurtlama zamanında rahim içine bırakıldığı bir yardımcı üreme yöntemidir. Tüpler ve sperm uygunsa tüp bebekten önce konuşulabilir; her çifte ilk adım değildir.
Son tıbbi değerlendirme: 01.10.2026
İlk yayın: 01.10.2026
Revizyon geçmişi: 01.10.2026, ilk yayın ve tıbbi değerlendirme.
Aşılama, yıkanmış ve yoğunlaştırılmış spermin yumurtlama gününde ince bir kateterle rahim içine bırakılmasıdır. Tüpler açıksa ve hareketli sperm yeterliyse, açıklanamayan infertilitede, hafif erkek faktöründe veya yumurtlama uyarımıyla birlikte konuşulur. Tüpler kapalıysa, sperm ileri derecede düşükse veya yaş zamanı kısıtlıyorsa tüp bebek daha doğru seçenektir. Karar yaş, tüp filmi ve sperm analizi birlikte okunarak verilir.
Nasıl değerlendirilir?
Aşılamayı tüp filmi ve sperm analizi olmadan planlamam. Tüpler kapalıysa sperm rahme bırakılsa da yumurtaya ulaşmaz. Hareketli sperm belli bir eşiğin altındaysa aşılama, laboratuvarda döllenmenin yerini tutmaz.
Yaş ve ne kadar süredir gebe kalınamadığı, kaç döngü deneneceğini belirler. Genç bir çiftte birkaç kontrollü döngü anlamlı olabilir. Otuz sekiz yaşından sonra aynı sayıyı üst üste dizmek, zamanı tüp bebekten çalabilir. Bunu ilk görüşmede söylerim.
Aşılama nedir?
Aşılama, ilişkide serviksten geçmesi beklenen spermin laboratuvarda yıkanıp en hareketli kısmının doğrudan rahim boşluğuna verilmesidir. Yumurta hâlâ tüpte döllenir. İşlem laboratuvarda yumurta toplama veya embriyo üretme değildir.
Döngü doğal olabilir ya da yumurtlamayı düzenleyen bir ilaçla birlikte yürütülür. İlaç kullanılıyorsa amaç tek, olgun bir foliküldür. Birden fazla folikül büyürse çoğul gebelik riski doğar ve o döngü iptal edilebilir. Karar ultrason ölçüsüne göre, işlem gününden önce verilir.
Sık karıştırılan nokta
Aşılama, düşük dozlu bir tüp bebek değildir. Yumurta vücuttan çıkmaz, döllenme laboratuvarda izlenmez ve embriyo seçilmez. Bu yüzden döllenme sorunu veya kapalı tüp, aşılamayla atlanamaz.
Evde yapılan yumurtlama testinin pozitif çıkması da aşılamaya hazır olunduğu anlamına gelmez. Tüp açıklığı, sperm ve kaç folikülün büyüdüğü ayrı sorulardır. İdrar çubuğu zamanlamaya yardım eder; tedavi kararının yerini tutmaz.
Kimler için değerlendirilir?
Aşılama mı, tüp bebek mi?
İkisi de herkese aynı sırayla uygulanmaz. Tablo, hangi zeminde hangisinin konuşulduğunu gösterir.
| Konu | Aşılama | Tüp bebek |
|---|---|---|
| Döllenme | Tüpte, vücut içinde | Laboratuvarda, yumurta toplandıktan sonra |
| Tüpler | En az bir tüpün açık olması gerekir | Kapalı tüpte de uygulanabilir |
| Sperm | Yeterli hareketli sperm aranır | Az sayıda spermde ICSI konuşulabilir |
| Çoğul gebelik | Birden fazla folikül büyürse risk artar | Transfer edilen embriyo sayısıyla sınırlanır |
Bir aşılama döngüsü
Tüp, sperm ve yumurtlama
Rahim filmi veya eşdeğer bir tüp değerlendirmesi, sperm analizi ve yumurtlamanın olup olmadığı aynı masada okunur. Eksik sonuç varsa döngü açılmaz.
Folikül ölçümü
Ultrasonla folikülün çapı izlenir. İlaç kullanılıyorsa doz bu ölçüme göre kalır veya değiştirilir. İkinci ve üçüncü bir folikül büyürse risk ayrıca konuşulur.
Çatlama zamanı
Folikül olgun çapa yaklaşınca çatlamayı zamanlayan iğne yazılabilir. Saat, aşılama randevusuna göre belirlenir ve kaydırılmaz.
Sperm rahme bırakılır
Sperm örneği laboratuvarda hazırlanır. İşlem muayene pozisyonunda, anestezisiz ve kısa sürer. Ardından günlük yaşama dönülür.
Kanda beta-hCG
Test, size yazılan günde kanda bakılır. Bu süreden önceki idrar testi yanıltabilir. Sonuç birlikte okunana kadar verilen destek kesilmez.
Riskler ve dikkat edilmesi gerekenler
Gonadotropinle birden fazla folikül büyürse ikiz ve üçüz gebelik riski artar. Bu risk hafife alınmaz; ölçüm o döngünün iptalini gerektirebilir. Ağızdan ilaçlarda risk daha düşüktür, sıfır değildir.
İşlem sonrası hafif kramp ve lekelenme görülebilir. Ateş, kötü kokulu akıntı veya tek tarafta bayıltacak ağrı enfeksiyon ya da dış gebelik açısından aynı gün haber verilmesini gerektirir.
Sık sorulan sorular
Aşılama ağrılı mıdır?
Çoğu kişi spekulum ve kateteri adet sancısına benzer kısa bir rahatsızlık olarak tarif eder. Anestezi gerekmez. İşlem genellikle birkaç dakika sürer.
Kaç döngü denemek anlamlıdır?
Bunu yaş ve tanı belirler. Genç çiftte birkaç döngü konuşulabilir. İleri yaşta aynı planı uzatmak, tüp bebeğe ayrılacak zamanı azaltır. Sayı ilk görüşmede birlikte yazılır.
Aşılamadan sonra istirahat gerekir mi?
Uzun yatak istirahati gebelik şansını artırmaz. İşlem günü ağır egzersizden kaçınmak yeter. Günlük işe dönülebilir.
Tüplerden biri kapalıysa aşılama yapılır mı?
Diğer tüp açıksa ve yumurtlama o tarafa denk geliyorsa konuşulabilir. Her iki tüp kapalıysa aşılama uygun yöntem değildir.
Kaynaklar
- NICE. Fertility problems: assessment and treatment (CG156). 2013, güncelleme 2017.
- ESHRE Guideline Group on Unexplained Infertility. Evidence-based guideline: unexplained infertility. Human Reproduction, 2023.
- Practice Committee of ASRM. Evidence-based treatments for couples with unexplained infertility: a guideline. Fertility and Sterility, 2020.
Bu sayfa genel bilgilendirmedir. Sizin döngünüzün kararı muayene, laboratuvar notu ve güncel kılavuzlarla verilir; buradaki anlatım onun yerini tutmaz.