Ağrılı Adet (Dismenore)
Adet ağrısı sık görülür, ama okulu veya işi kestiren ağrı olağan kabul edilmez. Birincil ağrı yumurtlamayla başlar. Sonradan artan ağrı ise endometriozis ve adenomyozis açısından bakılır.
Son tıbbi değerlendirme: 01.10.2026
İlk yayın: 01.10.2026
Revizyon geçmişi: 01.10.2026, ilk yayın ve tıbbi değerlendirme.
Dismenore, adetle gelen kramp tarzı kasık ağrısıdır. Birincil olanı yapısal bir hastalık olmadan, prostaglandinlere bağlıdır ve ağrı kesici ile hormon tedavisine yanıt verir. İkincil olan sonradan başlar veya giderek artar; endometriozis, adenomyozis ve miyom aranır. İşe veya okula gidememek normal adet sancısı sayılmaz.
Nasıl değerlendirilir?
Ağrının ilk adetten beri mi yoksa yıllar sonra mı başladığını ayırırız. İlişki, dışkılama ve idrarla ilişkisi birincil sancıyı ikincil nedenden ayırır. Ağrı kesicinin günün hangi saatinde alındığı da yazılır; geç başlanan ilaç, hastalık yok sanılabilir.
Ergenlikte de endometriozis olabilir. Şiddetli ağrıyı yaş küçük diye ertelemeyiz. Ultrason adenomyozis, miyom ve çikolata kistini gösterebilir; normal ultrason birincil ağrıyı destekler ama derin endometriozisi her zaman dışlamaz.
Birincil dismenore
Ağrı çoğu zaman yumurtlamalı döngüler oturduktan sonra başlar. Kramp kasıktadır, bele ve uyluğa yayılabilir, bulantı ve ishal eşlik edebilir. Rahim kasılmasını artıran prostaglandinler sorumludur. Muayene ve ultrasonda yapısal hastalık bulunmaz.
SOGC kılavuzu ağrı kesicileri ilk basamak sayar. İlaç, ağrı zirve yaptıktan sonra değil, kanama başlar başlamaz veya biraz önce alınır. Yanıt yoksa hormonlu doğum kontrolü veya progestin eklenir. Bu tedavi gebeliği kalıcı engellemez.
İkincil dismenore ne zaman düşünülür?
Önceden dayanılan adet yıllar içinde dayanılmaz hale geldiyse, ağrı kanamadan günler önce başlıyorsa veya ilişki sırasında derin ağrı varsa ikincil neden aranır. Endometriozis, adenomyozis, miyom ve enfeksiyon bu grubun başındadır.
ACOG, ergende de endometriozisin görülebileceğini ve şiddetli ağrının yaş nedeniyle geçiştirilmemesini söyler. İlaçla düzelmeyen tablo, normal ultrasona rağmen izlenmeye devam eder.
İlaç nasıl kullanılır?
İbuprofen ve naproksen gibi prostaglandin baskılayan ağrı kesiciler, kanama günlerinde düzenli alınır. Mide öyküsü varsa seçim değişir. Tek bir tablet, gün boyu süren krampta yetmeyebilir; doz hekimin yazdığı aralıkla kullanılır.
Hormonlu yöntemler yumurtlamayı veya rahim içini baskılayarak ağrıyı azaltır. Hap, halka, implant veya hormonlu spiral gebelik niyetine göre seçilir. Etki birkaç döngüde değerlendirilir; ilk ay yanıt gelmemesi yöntemi çöpe atmaz.
Ne zaman daha ileri bakılır?
İki ilaç grubuna rağmen iş veya okul kaybı sürüyorsa ultrason tekrarlanır, gerekirse MR istenir. Derin ağrı, çikolata kisti veya bağırsak yakınması varsa endometriozis yolu açılır. Laparoskopi, ilaç ve görüntüleme konuşulmadan ilk adım değildir.
Ateş, kötü kokulu akıntı ve ilişki sonrası ağrı enfeksiyonu akla getirir. Bu tablo kronik dismenore diye aylara yayılmaz. Ani tek taraflı ağrı ise kist torsiyonu açısından aynı gün değerlendirilir.
Sık karıştırılan nokta
Dayanmak gereken bir ağrı olduğu düşüncesi, ikincil nedenin yıllarca tanı almasını geciktirir. Ailedeki herkesin ağrılı adet görmesi, endometriozisi dışlamaz; hastalık ailede de sık görülebilir.
Ağrı kesicinin işe yaramaması her zaman yanlış tanı demek değildir. İlaç kanama başladıktan saatler sonra alınıyorsa prostaglandin çoktan yükselmiştir. Zamanlama düzeltilmeden yöntem başarısız sayılmaz.
Kimler için değerlendirilir?
Birincil ve ikincil ağrı
Ayrım, tedavinin ilaçla mı yoksa başka bir hastalık aranarak mı gideceğini belirler.
| Konu | Birincil | İkincil |
|---|---|---|
| Başlangıç | Yumurtlamalı döngülerle birlikte | Yıllar sonra başlar veya artar |
| Muayene | Yapısal hastalık bulunmaz | Endometriozis, adenomyozis, miyom |
| İlk tedavi | Zamanında ağrı kesici, sonra hormon | Nedene yönelik inceleme ve tedavi |
Ağrı nasıl ele alınır?
Başlangıç, süre, eşlik eden ağrı
İlk adetten beri mi, sonradan mı sorulur. İlişki ve bağırsak belirtileri birincil sancıdan ayrılır.
Kanamayla birlikte düzenli doz
Prostaglandin baskılayan ilaç, ağrı zirvesinden önce başlar. Mide ve böbrek öyküsü dozdan önce sorulur.
Yanıt yoksa yumurtlamayı düzenlemek
Gebelik planı yoksa hormonlu yöntem eklenir. Etki en az iki veya üç döngü izlenir.
İlaç yetmezse veya ikincil kuşku varsa
Ultrason, gerekirse MR ve endometriozis yolu açılır. Laparoskopi bu sıranın başı değildir.
Riskler ve dikkat edilmesi gerekenler
Ağrı kesiciler mide kanaması ve böbrek üzerine yük bindirebilir. Her adette yüksek doz, hekim kontrolü olmadan aylarca sürdürülmez. Mide ağrısı veya siyah dışkı olursa ilaç kesilip başvurulur.
Ağrıyı yıllarca bastırmak, endometriozisin ilerlemesini her zaman durdurmaz. İlaçla rahatlayan kadında da çikolata kisti veya derin ağrı ortaya çıkarsa plan yeniden kurulur.
Sık sorulan sorular
Ağrı kesiciyi ne zaman almalıyım?
Kanama başladığında veya kramp henüz hafifken. Ağrı dayanılmaz olduktan sonra alınan doz daha az işe yarar.
Doğum kontrol hapı bağımlılık yapar mı?
Hayır. Bırakılınca kendi döngünüz geri gelir. Hap, ağrıyı baskılarken yumurtlamayı o aylarda durdurabilir; kalıcı kısırlık nedeni değildir.
Ergende ultrason şart mı?
Hafif ve ilaçla düzelen birincil ağrıda hemen değil. Şiddetli, artan veya ilaçsız güne izin vermeyen ağrıda yaş gerekçe olmaz.
Sıcak uygulama yeterli mi?
Hafif krampı azaltabilir, tedavinin yerine geçmez. İş kaybı yapan ağrıda ilaç ve gerekirse inceleme eklenir.
Kaynaklar
- Burnett M, Lemyre M. No. 345-Primary Dysmenorrhea Consensus Guideline. Journal of Obstetrics and Gynaecology Canada, 2017.
- ACOG. Committee Opinion No. 760: Dysmenorrhea and Endometriosis in the Adolescent. Obstetrics & Gynecology, 2018.
- Becker CM ve ark. ESHRE guideline: endometriosis. Human Reproduction Open, 2022.
Bu sayfa genel bilgilendirmedir. Tanı ve tedavi kararı muayene, görüntüleme ve güncel kılavuzlarla verilir; buradaki anlatım onun yerini tutmaz.